Konstrukcje megalityczne na Sławinku w Lublinie

Od 2025 roku przy ul. Sławinkowskiej w Lublin prowadzone są ratownicze badania archeologiczne realizowane przez firmę Archeja Jacek Tkaczyk. Prace te związane są z planowaną budową domów jednorodzinnych i wynikają z faktu, że część inwestycji znajduje się w obrębie stanowiska archeologicznego nr AZP 77-81/105-3.

To właśnie podczas tych badań ratowniczych, prowadzonych w związku z inwestycją budowlaną, odkryto pozostałości monumentalnej konstrukcji megalitycznej. Odkrycie to pokazuje, że nawet stosunkowo niewielkie, wyprzedzające badania archeologiczne mogą dostarczyć przełomowych informacji i znacząco zmienić nasze rozumienie dziejów całego regionu.

Pierwsze ślady tego stanowiska odkryto już wcześniej podczas badań związanych z budową ul. Willowej. Jednak dopiero najnowsze wykopaliska pozwalają zrozumieć skalę i znaczenie tego miejsca.

Początek VI tysiąclecia p.n.e. przyniósł przełom w dziejach ziem dzisiejszej Polski. Pojawiły się społeczności rolnicze, które znały uprawę roli, hodowlę zwierząt oraz produkcję ceramiki. Jedną z najważniejszych kultur tego okresu była kultura pucharów lejkowatych, rozwijająca się od IV do początku III tysiąclecia p.n.e.

To właśnie jej przedstawiciele wznosili monumentalne grobowce zwane megalitami. Nazwa ta pochodzi z języka greckiego i oznacza „wielki kamień”. W rzeczywistości jednak konstrukcje te nie zawsze były kamienne.

Na północy Europy budowano je z ogromnych głazów narzutowych. Natomiast na terenach takich jak Lubelszczyzna, gdzie brakowało dużych kamieni, wykorzystywano drewno. Powstawały wówczas konstrukcje określane jako megaksylony lub megadendrony – grobowce zbudowane z głęboko osadzonych pali drewnianych, przykrytych nasypem ziemnym.

Miały one charakterystyczny kształt wydłużonego trójkąta, orientowanego na osi wschód–zachód. Ich długość mogła przekraczać nawet 100 metrów, a wysokość u podstawy sięgała kilku metrów. Towarzyszyły im podłużne rowy, z których pozyskiwano ziemię na budowę nasypu.

W takich grobowcach składano pochówki – często pojedyncze, czasem wielokrotne. Zmarłych otaczano kamieniami lub przykrywano brukiem. Wraz z nimi składano również dary grobowe: naczynia, narzędzia i ozdoby. Zdarzały się także konstrukcje pozbawione pochówków, tzw. cenotafy, które mogły mieć znaczenie symboliczne.

Na Sławinku już wcześniej odkryto podobne obiekty. Jeden z nich, opisany w publikacji Skarby z przeszłości z 1999 roku, miał ponad 50 metrów długości i zawierał trzy pochówki szkieletowe.

Nowe badania przynoszą kolejne niezwykle ważne informacje. W trakcie prac odkryto pozostałości grobowca typu megadendron. Co istotne, podobne konstrukcje znane są z sąsiedniego stanowiska przy ul. Willowej, gdzie już od lat 60. XX wieku identyfikowano megalityczne grobowce.

Badania prowadzone przez mgr Martę Polańską wykazały istnienie co najmniej trzech, a być może czterech takich obiektów. Kolejne odkrycia nastąpiły w 2023 roku podczas badań wyprzedzających prowadzonych przez mgr Michała Kuberę.

Najświeższe ustalenia wskazują, że odkryty obecnie grobowiec – prawdopodobnie piąty – miał około 42 metrów długości. Jego szerokość wynosiła około 5,20 m w części wschodniej i zwężała się do 3,30 m w części zachodniej. Co ciekawe, w jego wnętrzu nie odnaleziono pochówku, co może sugerować, że był to cenotaf – symboliczny grobowiec bez ciała. Po południowej stronie konstrukcji odkryto również rów o długości około 30 metrów. W trakcie badań pozyskano materiał zabytkowy, w tym fragmenty ceramiki oraz wyroby krzemienne wykonane z krzemienia sieciechowskiego i czekoladowego.

Wszystko wskazuje na to, że Sławinek był ważnym miejscem dla neolitycznych społeczności – być może o znaczeniu rytualnym lub elitarnym. Kolejne sezony badań mogą całkowicie zmienić nasze rozumienie tego stanowiska.

Źródła:

profil Facebook Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków
Polańska M. 1999: Z najdawniejszych dziejów [w:] E. Banasiewicz (red.), Lublin i okolice w badaniach archeologicznych. Skarby z przeszłości, Lublin.
Libera J., Tunia K. (red.) 2006: Idea megalityczna w obrządku pogrzebowym kultury pucharów lejkowatych, Lublin–Kraków.
Bednarski D., Drobek K., Tkaczyk J. 2012: Karta KEZA.

Polityka prywatności i cookie

Obowiązek informacyjny

Wykorzystanie w sieci.

Kontakt