logo-strona
  • Strona główna
  • Odkrycia
  • Biogramy
  • Kontakt
  • Strona główna
  • Odkrycia
  • Biogramy
  • Kontakt
Facebook-f X-twitter
  • Ciekawostki
  • Odkrycia
  • Artykuły
  • Biogramy
  • Kontakt
Facebook X-twitter

Kapłan wyryty w kamieniu. Tajemnica z Ołomuńca sprzed tysiąca lat

W centrum dzisiejszego Ołomuńca, na obszarze znanym jako Petrské návrší, archeolodzy od lat próbują odtworzyć najstarsze dzieje tego ważnego ośrodka wczesnośredniowiecznego. Badania prowadzone w latach 2015–2017, związane z przebudową budynków Uniwersytetu Palackiego przy ulicy Křížkovskiego 10, przyniosły szereg nowych informacji na temat początków chrześcijaństwa na Morawach. Jednym z najbardziej niezwykłych odkryć okazała się niewielka płytka z rytą postacią kapłana.

Znalezisko pochodziło z głębokiej, wykutej w skale jamy o średnicy około jednego metra i głębokości przekraczającej metr. Jama ta została wypełniona warstwami ziemi, kamieni, fragmentów ceramiki oraz licznych kości zwierzęcych, wśród których dominowały szczątki ryb. Obecność takiego materiału wskazuje, że nie był to zwykły dół gospodarczy, lecz raczej miejsce o charakterze depozytu – być może o znaczeniu symbolicznym lub rytualnym.

Wśród licznych fragmentów ceramiki i metalowych przedmiotów szczególną uwagę badaczy przyciągnęła płytka o wymiarach około 11 × 11 centymetrów i grubości jednego centymetra. Na jej powierzchni wyryto postać mężczyzny w długim stroju, trzymającego w jednej ręce krzyż, a w drugiej przedmiot przypominający kropidło. Twarz postaci została opracowana z niezwykłą starannością – widoczne są szczegóły takie jak oczy, włosy czy zarost. Po bokach postaci biegną faliste linie, które interpretowane są jako symbol wody.

Zdjęcie płyty z wizerunkiem kapłanaFot. M. Lehečková
Rysunek płyty z przedstawieniem kapłanaRys. J. Grégr

Analiza technologiczna wykazała, że rytina została wykonana przy użyciu ostrego narzędzia metalowego, najprawdopodobniej noża. Linie ryte były z dużą precyzją, a ich układ wskazuje, że autor najpierw zaplanował kompozycję, a dopiero później przystąpił do jej wykonania. Nie jest to więc przypadkowy rysunek, lecz świadomie zaprojektowane przedstawienie o określonym znaczeniu.

Interpretacja sceny prowadzi badaczy w stronę symboliki chrześcijańskiej, a konkretnie liturgii wschodniej. Postać może przedstawiać kapłana podczas obrzędu Theofanii, czyli święta Objawienia Pańskiego obchodzonego 6 stycznia w tradycji prawosławnej. Centralnym elementem tego rytuału jest tzw. wielkie święcenie wody, podczas którego kapłan zanurza krzyż w naturalnym zbiorniku wodnym, aby poświęcić wody świata. Faliste linie wyryte obok postaci mogą odnosić się właśnie do tego symbolicznego aktu.

Jeszcze bardziej intrygujące są powiązania stylistyczne tej rytiny. Jej forma i sposób przedstawienia postaci wskazują na związki z tzw. presławską szkołą literacką, działającą na przełomie IX i X wieku w kręgu kultury bizantyjskiej. Szkoła ta była związana z działalnością uczniów św. Metodego, którzy po jego śmierci zostali wygnani z Wielkich Moraw i znaleźli schronienie na terenach Bułgarii. Odkrycie w Ołomuńcu może więc świadczyć o obecności lub wpływach tej tradycji także na Morawach.

Kolejnym ważnym pytaniem pozostaje funkcja samej płytki. Zachował się jedynie jej fragment, dlatego trudno jednoznacznie odtworzyć pierwotny wygląd całego obiektu. Jedna z najbardziej przekonujących hipotez sugeruje, że mogła ona stanowić element sepulchrum – czyli niewielkiego schowka na relikwie w ołtarzu. W takim przypadku płytka pełniłaby rolę jego zamknięcia. Jeśli uległa uszkodzeniu, zgodnie z praktyką liturgiczną mogła zostać rytualnie zdeponowana w ziemi wraz z innymi przedmiotami związanymi z funkcjonowaniem świątyni.

Odkrycie to wpisuje się w szerszy obraz Ołomuńca jako ważnego ośrodka sakralnego już w IX wieku. Badania archeologiczne wskazują, że na Petrskim wzgórzu mógł funkcjonować kompleks o charakterze religijnym, prawdopodobnie związany z tradycją wielkomorawską. Znaleziska takie jak fragmenty střešní krytiny, zaprawy, szkła czy narzędzi pisarskich potwierdzają obecność rozwiniętej infrastruktury kościelnej.

Rytina z Ołomuńca jest więc czymś więcej niż tylko ciekawym artefaktem. To świadectwo przenikania się kultur, religii i idei w Europie Środkowej w przełomowym okresie formowania się chrześcijaństwa. Pokazuje, że Morawy były nie tylko peryferium wielkich wydarzeń, lecz aktywnym uczestnikiem procesów, które kształtowały duchowy krajobraz średniowiecznej Europy.

Obiekt podczas eksploracji Fot. H. Dehnerová
Wypełnisko obiektu Fot. M. Lehečková
Fragmenty naczyń glinianych Fot. i opracowanie J. Novák
Źródła:
  1. Dehnerová H., Šlézar P., Olomouc jako sakrální centrum 9.–10. století: nové poznatky archeologických výzkumů, Konstantinove listy 18/2 (2025)
  2. Dehnerová H., Šlézar P., Hrbáčová J. (2025), Krycí deska sepulchra s rytinou kněze, w: Město na třech pahorcích (katalog wystawy)
  3. Šlézar P. (2023), Olomouc between the Great Moravian and Přemyslid Duchies, Brno
nazwa2

Polityka prywatności i cookie

Obowiązek informacyjny

Wykorzystanie w sieci.

Kontakt